fbpx
X

Συλλογή και χρήση όμβριων υδάτων: Μέρος 2ο: Κυκλαδίτικες Στέρνες

Όπως αναφέραμε και στο πρώτο μέρος, η συλλογή όμβριων υδάτων για χρήση από τον άνθρωπο εφαρμόζεται στον Ελλαδικό χώρο από την αρχαιότητα με συνέχεια διαμέσου των αιώνων. Στα νεότερα χρόνια, η μέθοδος αναπτύσσεται σε ισχυρά άνυδρες περιοχές τόσο σε ατομικό (οικογενειακό) επίπεδο, όσο και σε ομαδικό (επίπεδο τοπικής κοινότητας), στην προσπάθεια να επιτυγχάνεται επάρκεια λειτουργικού νερού. Ιδιαίτερα έντονή είναι η χρήση στα νησιά του Αιγαίου, τη Μάνη και τους Παξούς, που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επάρκεια νερού χρήσης, με άτυπο κέντρο της πρακτικής τις Κυκλάδες. Ιδιαίτερο παράδειγμα αποτελεί η Φολέγανδρος με περίπου 2.500 στέρνες και δεξαμενές, ενώ και στη Σαντορίνη υπάρχει ισχυρή παράδοση χρήσης στερνών μέχρι τις μέρες μας.

Παρατηρώντας ένα τυπικό Κυκλαδίτικο σπίτι μπορούμε να εντοπίσουμε το υπερυψωμένο γείσο περιμετρικά της ταράτσας. Με αυτή την κατασκευή η ταράτσα μετατρέπεται σε επιφάνεια συλλογής και το νερό της βροχής οδηγείται με σωλήνες σε υπόγεια δεξαμενή (στέρνα). Η στέρνα είναι κατασκευασμένη είτε λαξευτή στο βραχώδες υπέδαφος είτε λιθόκτιστη με κονίαμα για συνδετικό υλικό. Για τη στεγανοποίηση των συνδέσεων η λαϊκή παράδοση χρησιμοποιούσε Θηραϊκή Γη (κονίαμα με ηφαιστειακή τέφρα) ή Πουζολάνα (Ιταλικής προέλευσης μίγμα αντίστοιχο της Θηραϊκής Γης).

Συχνά, γινόταν επί πλέον επικάλυψη εσωτερικά των επιφανειών με την αντίστοιχη της εποχής τσιμεντοκονία (άμμος θαλάσσης και πουζολάνα) με την προσθήκη συχνά ψημένης αργίλου ή κονιοποιημένου (τριμμένου) κεραμιδιού που έδινε ακόμη πιο ισχυρό στεγανωτικό μίγμα. Αυτό λεγόταν και λέγεται κουρασάνι και έχει χρησιμοποιηθεί (και με το σημερινό τσιμέντο) στο παρελθόν, σε όλες τις οινοπαραγωγικές περιοχές. Κάλυπταν με αυτό την εσωτερική επιφάνεια στα χτιστά πατητήρια, τους ληνούς στα Πελοποννησιακά. Με καλή εφαρμογή το κουρασάνι έδινε υαλώδη υφή και εικόνα. Η στεγανοποίηση εσωτερικά ήταν αναγκαία επειδή οι διαφυγές εκτός της μείωσης του αποθέματος, δημιουργούσαν και προβλήματα υγρασίας και ευστάθειας στην κατοικία, αφού οι δεξαμενές ήταν ενταγμένες στην όλη οικοδομή, συνήθως καταλαμβάνοντας ένα μέρος του υπογείου. Στη Σαντορίνη αντί για κουρασάνι χρησιμοποιούσαν άσπα ή γλυνόχωμα, ένα μίγμα θηραϊκής γης με ασβέστη και μαύρη χονδρή άμμο θαλάσσης.

Τα τελευταία χρόνια έχει δημιουργηθεί μεγάλο ενδιαφέρον για τις πρακτικές αυτές, όχι πλέον λόγω έλλειψης νερού χρήσης, αλλά στην κατεύθυνση της διατήρησης και της βιωσιμότητας των υδάτινων πόρων. Από το 2008 έχει ξεκινήσει από το ίδρυμα Global Water Partnership Mediterranean σε συνεργασία με ιδιωτικές εταιρίες ένα πρόγραμμα συλλογής ομβρίων στα ελληνικά νησιά. Με αρχή  τη  Σύρο, την Τήνο και τη Νάξο, το πρόγραμμα πλέον εφαρμόζεται σε πάνω από 28 νησιά των Κυκλάδων και των Δωδεκανήσων. Μέσα από το πρόγραμμα πραγματοποιούνται επισκευές κοινοτικών δεξαμενών, κατασκευές νέων δεξαμενών, κυρίως σε δημόσια κτίρια με σημαντική επιφάνεια συλλογής, και εκπαίδευση του κοινού σε υπεύθυνες πρακτικές διαχείρισης του νερού. Το πρόγραμμα φιλοδοξεί να φέρει στο προσκήνιο τις παραδοσιακές πρακτικές σε συνδυασμό με τις σύγχρονες τεχνικές και τεχνολογίες, σε μια περιοχή με σημαντικό πρόβλημα επάρκειας νερού.

Στο επόμενο μέρος θα αναλύσουμε σύγχρονες τεχνικές συλλογής και χρήσης όμβριων υδάτων.

 

 

Tags:

Leave a reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.